Nguy cơ vỡ quỹ bảo hiểm xã hội

Tỷ lệ đóng và hưởng bảo hiểm xã hội (BHXH) chưa hợp lý, số người đóng BHXH ngày càng giảm, tỷ lệ trốn đóng BHXH cao, quỹ BHXH đầu tư kém hiệu quả… là những nguyên nhân khiến quỹ BHXH đang đối mặt với nguy cơ mất cân đối.

Bà Trần Thị Thúy Nga – Vụ trưởng Vụ BHXH (Bộ LĐ-TB-XH), cho biết, hiện cả nước có 9,66 triệu người tham gia BHXH bắt buộc, 90.000 người tham gia BHXH tự nguyện và 7,22 triệu người đóng bảo hiểm thất nghiệp. Số thu BHXH bắt buộc năm 2011 ước đạt 53.823 tỷ đồng, BHXH tự nguyện là 198 tỷ đồng, bảo hiểm thất nghiệp là 5.436 tỷ đồng. Theo Bộ LĐ-TB-XH, số người tham gia BHXH còn chiếm tỷ lệ thấp, chỉ gần 20% lực lượng lao động, dẫn đến số người đóng BHXH cho một người hưởng lương hưu ngày càng giảm. Nếu như năm 1996 có 217 người đóng BHXH cho một người hưởng lương hưu thì năm 2011 chỉ còn chưa đến 10 người đóng cho một người hưởng. Quỹ hưu trí và tử tuất có số chi ngày càng lớn so với số thu. Năm 2007 tỷ lệ chi so với số thu là 64,4% nhưng năm 2011 số chi chiếm đến 94,65% số thu. Dự báo, đến năm 2023 quỹ BHXH sẽ có số thu bằng chi. Từ năm 2024, số chi lớn hơn số thu nên phải trích thêm từ số dư của quỹ để bù đắp phần chênh lệch.

alt

Giải quyết chế độ tại BHXH TP.HCM

Cũng theo bà Thúy Nga, nguy cơ vỡ quỹ có thể sớm hơn so với  tính toán trên, đặc biệt là quỹ hưu trí và tử tuất (chiếm tỷ lệ lớn trong quỹ BHXH), trước mắt có nguy cơ mất cân đối nghiêm trọng. Tuổi nghỉ hưu hiện tại bình quân khá thấp (tuổi nghỉ hưu bình quân của cả nam và nữ là 53,43 tuổi), nhiều lao động nghỉ hưu sớm do sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước, tinh giản biên chế… Trong khi độ dài thời gian hưởng lương hưu bình quân càng kéo dài thêm (hiện tuổi thọ của người hưởng lương hưu bình quân là 73 và thời gian hưởng lương hưu gần 20 năm). Mức độ tăng lương hưu khá lớn so với tốc độ tăng trưởng của quỹ BHXH. Từ năm 2007 đến nay, sau năm lần điều chỉnh, lương hưu của người nghỉ hưu đã được điều chỉnh tăng thêm 85%, trong khi tỷ lệ tăng trưởng bình quân quỹ BHXH dưới 10% năm.

Tình trạng nợ đọng, trốn đóng BHXH cũng ảnh hưởng rất lớn đến quỹ BHXH. Tính đến tháng 8/2011, tổng số tiền nợ BHXH trên cả nước là 4.611 tỷ đồng. Chế tài xử phạt vi phạm hành chính về BHXH hiện hành chưa đủ mạnh và đội ngũ thanh tra lao động quá mỏng nên xử lý không xuể, chất lượng và hiệu quả từ các cuộc thanh tra chưa cao, công tác hậu kiểm thường không được quan tâm. Cạnh đó, do thiếu cơ chế phối hợp nên việc nắm bắt, quản lý đối tượng thuộc diện tham gia BHXH chưa chặt chẽ, thất thu lớn.

Ngoài ra, việc đầu tư kém hiệu quả cũng làm quỹ BHXH thất thu. Bà Đỗ Thị Thúy Hằng – Phó vụ trưởng Vụ Tài chính hành chính sự nghiệp (Bộ Tài chính) cho rằng, tiền sinh lời của quỹ BHXH hiện nay là chưa hiệu quả, cần thay đổi cơ chế cho vay để nâng cao hiệu quả đầu tư tăng trưởng quỹ. Số thặng dư của quỹ BHXH là khá cao nhưng chưa được sử dụng tốt cho mục đích sinh lời. Quỹ BHXH không trực tiếp tham gia đầu tư để sinh lời mà phần lớn cho các ngân hàng thương mại vay với lãi suất thấp hơn thị trường, rồi các ngân hàng này cho vay lại để hưởng chênh lệch.

Thứ trưởng Bộ LĐ-TB-XH Phạm Minh Huân khẳng định, với tình hình quỹ BHXH hiện nay, nguy cơ vỡ quỹ là không xa nếu không có những điều chỉnh kịp thời mức đóng, mức hưởng BHXH. Ngoài ra, giải pháp khác là phải tách lương hưu của khu vực hành chính sự nghiệp nhà nước và khu vực thị trường ra riêng. Đồng thời, cần xem xét lại mức đóng và mức hưởng của người lao động tại khu vực doanh nghiệp nhà nước vì không thể bao cấp lương hưu mãi. “Hiện nay mức tiền lương hưu cho lao động làm việc tại doanh nghiệp nhà nước tính theo mức bình quân 5 năm cuối đóng BHXH, trong khi ở doanh nghiệp các khu vực khác tính bình quân cả quá trình (tiền lương sẽ thấp hơn nhiều so với tính bình quân 5 năm cuối do trượt giá, lạm phát) là không hợp lý”, ông Huân nói.

Ông Nguyễn Đăng Tiến, Phó giám đốc BHXH TP.HCM cho rằng, việc doanh nghiệp nhà nước đóng BHXH theo mức lương tối thiểu chung (hiện tại là 830.000đ) trong khi các doanh nghiệp loại hình khác đóng BHXH theo mức lương tối thiểu vùng (hiện tại từ 1,4 đến 2 triệu đồng tùy vùng) là không công bằng trong cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. Đã thế, dù đóng ít hơn nhưng mức hưởng lương hưu của người lao động trong khu vực doanh nghiệp nhà nước lại cao hơn là bất công.

(Baomoi.com)

Comments are closed.