Bảo hiểm Nông nghiệp – những bài học thành công

PHẦN MỘT – Cách thức tổ chức bảo hiểm nông nghiệp tại một số nước trên thế giới

    Những năm đất nước thực hiện đổi mới nền kinh tế, nhất là từ khi có sự ra đời Nghị định 100/CP của Chính phủ (ngày 18/12/1993) về đa dạng hóa các loại hình kinh doanh bảo hiểm, đã chứng kiến những bước tiến vượt bậc của ngành kinh doanh bảo hiểm về mọi mặt. Tuy nhiên, trong xu hướng phát triển chung đó, bảo hiểm nông nghiệp – một nghiệp vụ bảo hiểm đã từng nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Nhà nước mà trực tiếp là Bộ Tài chính; sự phối hợp chặt chẽ của các cấp chính quyền, các cơ quan, ban ngành; và đặc biệt là sự đầu tư công sức và trí tuệ của những chuyên gia bảo hiểm tâm huyết – lại trở thành một ngoại lệ với những lần triển khai không thành công. Trong khi sản xuất nông nghiệp luôn phải đối mặt với thiên tai, bão lụt, hạn hán, dịch bệnh… liên tục hoành hành thì nhà bảo hiểm vẫn phải cam chịu đứng ngoài cuộc, mặc cho nông dân phải gồng mình lên vật lộn và gánh chịu hậu quả của rủi ro. Tỷ trọng doanh thu phí bảo hiểm nông nghiệp trên tổng doanh thu phí bảo hiểm bảo hiểm phi nhân thọ của toàn thị trường trong những năm gần đây chỉ chiếm dưới 0,1%.
    Trước thực trạng đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 315/QĐ-TTg về thí điểm bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) tại 21 tỉnh, thành phố trong thời gian hai năm 2011-2013. Tuy nhiên, đến thời điểm này, việc triển khai vẫn còn trăm bề ngổn ngang, như: các địa phương vẫn chưa nhận được hướng dẫn nào từ phía Bộ, ngành liên quan về việc chọn địa điểm, mô hình để triển khai thí điểm; bên cạnh đó, một trong những điều kiện cần thiết để được hỗ trợ theo quyết định này là người dân phải thực hiện sản xuất, canh tác, chăn nuôi, nuôi trồng, phòng dịch theo quyết định của Bộ NN&PTNT, mà cho đến nay quy trình này như thế nào thì các địa phương vẫn chưa được biết đến; rồi nếu căn cứ theo Quyết định 315/TTg thì hiện nay gần như không hộ nghèo nào đạt tiêu chuẩn để đạt tham gia bảo hiểm nông nghiệp, vì nếu theo tiêu chí hộ nghèo thì không có đất để sản xuất, mà không có đất sản xuất thì không thể tham gia BHNN được…
    Do đó, việc tìm kiếm các phương cách nhằm tháo gỡ những vướng mắc, xây dựng cơ chế vận hành phù hợp để có thể khôi phục và từng bước phát triển bảo hiểm nông nghiệp tại Việt Nam vẫn luôn là câu hỏi đặt ra không chỉ đối với các cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm, các doanh nghiệp bảo hiểm mà còn là vấn đề thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận.
    Người viết bài này hy vọng rằng với việc nghiên cứu kinh nghiệm của một số quốc gia tiêu biểu đã triển khai thành công BHNN sẽ có thể rút ra được những bài học bổ ích nhằm đóng góp vào việc hoàn thiện các cơ chế, quy trình triển khai BHNN tại Việt Nam. Kinh nghiệm triển khai loại hình bảo hiểm này có thể được xem xét trên một số phương diện chủ yếu gồm: cách thức tổ chức hoạt động BHNN, hệ thống sản phẩm và những kết quả đạt được.

1. CÁCH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM NÔNG NGHIỆP TẠI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
    Ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX, bảo hiểm nông nghiệp đã xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới và nhận được sự quan tâm, ủng hộ của chính phủ các nước. Đến nay, lĩnh vực bảo hiểm nông nghiệp đã có những bước phát triển rất mạnh với nhiều cơ chế tổ chức, hoạt động khác nhau.
–    Hình thức thứ nhất: Kết hợp giữa nhà nước và các doanh nghiệp bảo hiểm tư nhân
    Đây là mô hình được sử dụng khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới nhằm tranh thủ thế mạnh của nhà nước (về các chủ trương, chính sách phát triển thị trường; về tiềm lực tài chính; về khả năng thu thập số liệu thống kê…) đồng thời phát huy tối đa tính năng động, nhạy bén của các doanh nghiệp bảo hiểm trong kinh doanh.
    Tại Tây Ban Nha:
    Hệ thống bảo hiểm nông nghiệp ở nước này được xây dựng trên cơ sở sự kết hợp khá phức tạp giữa Nhà nước và các doanh nghiệp bảo hiểm, như sơ đồ dưới đây:

Sơ đồ 1: Tổ chức bảo hiểm nông nghiệp ở Tây Ban Nha (Nguồn: Risk Management Tools for EU Agriculture)

Sơ đồ 1: Tổ chức bảo hiểm nông nghiệp ở Tây Ban Nha (Nguồn: Risk Management Tools for EU Agriculture)

Trong đó:
–    ENESA (Entidad Estatal de Seguros Agrarios): là một cơ quan thuộc Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lương thực (NN,TS<). Chủ tịch ENESA là thứ trưởng Bộ NN,TS< giám đốc ENESA do Bộ trưởng Bộ NN,TS< bổ nhiệm. Tất cả các cổ đông của toàn hệ thống đều có đại diện trong hai bộ phận chính của ENESA (Ủy ban hỗn hợp và Ủy ban đồng tổ chức với các địa phương).
    Chức năng của ENESA bao gồm: Một là cụ thể hóa các kế hoạch hàng năm đối với bảo hiểm nông nghiệp, trong đó chỉ rõ mô hình kỹ thuật của hệ thống (như mức trợ cấp phí bảo hiểm, sản lượng được bảo hiểm, tiêu chuẩn canh tác tối thiểu…); Hai là tiến hành trợ cấp phí bảo hiểm (phối hợp cùng với các địa phương); Ba là giám sát việc thực hiện các kế hoạch bảo hiểm đã đặt ra; Bốn là đóng vai trò trọng tài trong tất cả các vụ tranh chấp về bảo hiểm.
–    AGROSEGURO (Agrupación Espaủola de Entidades Aseguradoras de los Seguros Agrarios Combinados): là Hội 60 công ty bảo hiểm tư nhân tham gia đồng bảo hiểm. Theo đó, các công ty bảo hiểm chia nhau doanh thu phí thu được trong năm theo tỷ lệ phần vốn góp trong AGROSEGURO; còn AGROSEGURO – với tư cách là người đại diện cho các thành viên – sẽ điều hành các hoạt động hàng ngày, như định phí và thu phí bảo hiểm, giám định tổn thất, trả tiền bồi thường, hướng dẫn nông dân thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro…
–    CCS (Consorcio de Compensación de Seguros): là doanh nghiệp công thuộc Bộ Kinh tế, hoạt động với tư cách là nhà tái bảo hiểm cho các doanh nghiệp bảo hiểm trên thị trường. Việc tái bảo hiểm qua CCS là bắt buộc (được quy định bằng một tỷ lệ xác định trong tổng doanh thu phí).
    Hàng năm, ENESA chủ trì việc ban hành các kế hoạch bảo hiểm. Trên cơ sở khung hướng dẫn này, AGROSEGURO ấn định các điều kiện cụ thể cho từng sản phẩm bảo hiểm, ấn định mức phí cho các khu vực khác nhau tương ứng với mức độ rủi ro và chi phí quản lý của từng vùng. Căn cứ vào đó, các công ty bảo hiểm thành viên của Hội sẽ tiến hành cấp đơn bảo hiểm cho khách hàng. Trong tổng số phí bảo hiểm thu được, ngoài phần tái bắt buộc qua CCS, các công ty bảo hiểm có thể tái qua các công ty bảo hiểm khác trên thị trường.
    Tại Mỹ:
    Để tiến hành bảo hiểm nông nghiệp, Chính phủ nước này đã thành lập Cục quản lý rủi ro (Risk Management Agency – viết tắt là RMA) và Tổng Công ty bảo hiểm mùa màng liên bang (Federal Crop Insurance Corporation – viết tắt là FCIC).
    RMA có chức năng quản lý nhà nước đối với các chương trình bảo hiểm nông nghiệp cũng như các chương trình đào tạo và quản trị rủi ro có liên quan trên toàn quốc. RMA quy định và xúc tiến các chương trình bảo hiểm, đặt ra các điều khoản chuẩn của hợp đồng (bao gồm cả tỷ lệ phí bảo hiểm), đảm bảo tính hợp pháp của hợp đồng bảo hiểm, tài trợ phí bảo hiểm và chi phí quản lý (thông qua FCIC).
    FCIC là doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước và hiện nay chịu sự quản lý của RMA. FCIC có chức năng tiến hành thẩm định các sản phẩm nông nghiệp trước khi tung ra thị trường, đồng thời hỗ trợ về tái bảo hiểm cho các doanh nghiệp bảo hiểm tư nhân trên thị trường.
    Các doanh nghiệp bảo hiểm tư nhân chỉ có nhiệm vụ bán sản phẩm, thực hiện các dịch vụ khách hàng và giám định tổn thất. Những doanh nghiệp này cũng có thể thiết kế ra các sản phẩm mới, tuy nhiên phải tiến hành đăng ký với FCIC. Ngoài ra, họ còn có thể đưa ra thị trường các sản phẩm bổ trợ cho bảo hiểm nông nghiệp không có sự hỗ trợ của Chính phủ.
    Hàng năm, các công ty bảo hiểm tư nhân phải gửi kế hoạch hoạt động lên FCIC để báo cáo và xin phê duyệt. Trong bản kế hoạch này có giải trình về khả năng bồi thường các tổn thất dự kiến và khả năng tái bảo hiểm.
    Đối với hoạt động tái bảo hiểm, các công ty bảo hiểm tư nhân sẽ được FCIC hỗ trợ các chi phí quản lý, chi phí hoạt động và đánh giá tổn thất. Đồng thời, các công ty có thể tái bảo hiểm một phần trách nhiệm của mình cho FCIC. Ngoài ra, họ cũng có thể nhượng tái cho các công ty bảo hiểm tư nhân khác trên thị trường.
    Tại Canađa:
    Điểm đặc biệt về vai trò của nhà nước đối với bảo hiểm nông nghiệp tại nước này thể hiện ở chỗ cũng là sự tham gia của nhà nước nhưng không chỉ có chính quyền trung ương mà còn có sự đóng góp tích cực của chính quyền các địa phương. Đa số các chương trình bảo hiểm nông nghiệp ở Canađa đều có sự tham gia của cả bốn thành tố: nhà nông, doanh nghiệp bảo hiểm, Chính phủ trung ương và chính quyền tỉnh sở tại. Thậm chí có những chương trình bảo hiểm do Chính phủ và chính quyền tỉnh đứng ra đồng tổ chức và không có sự góp mặt của các doanh nghiệp bảo hiểm tư nhân.
    Chính phủ điều tiết hoạt động bảo hiểm nông nghiệp bằng cách quy định khung pháp lý chung trên toàn quốc về bảo hiểm nông nghiệp. Trên cơ sở đó, chính quyền mỗi tỉnh sẽ có những điều chỉnh riêng nhằm tạo ra các chương trình bảo hiểm đặc thù, phù hợp với thực tế địa phương mình.
    Vai trò của Nhà nước đối với bảo hiểm nông nghiệp tại Canađa chủ yếu thể hiện dưới hình thức tài trợ phí bảo hiểm và chi phí quản lý.
    Tại Ấn Độ:
    Tương tự như Canađa, ở Ấn Độ, bên cạnh sự tài trợ của Chính phủ liên bang, các chính quyền bang cũng đã tham gia trợ giúp về tài chính cho các chương trình bảo hiểm nông nghiệp.
    Ngoài ra, mô hình kết hợp giữa nhà nước và các doanh nghiệp bảo hiểm tư nhân trong lĩnh vực bảo hiểm nông nghiệp còn phổ biến ở nhiều nước phát triển khác như: Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Italia, Pháp, Áo, Đức…
–    Hình thức thứ hai: Công ty bảo hiểm thuộc sở hữu nhà nước trực tiếp kinh doanh bảo hiểm nông nghiệp    
    Tiêu biểu cho mô hình này phải kể đến Philippin. Chính phủ Philippin đã thành lập Tổng Công ty bảo hiểm mùa màng Philippin (Philippines Crop Insurance Corporation: PCIC) là doanh nghiệp nhà nước để triển khai các hoạt động bảo hiểm nông nghiệp. PCIC có số vốn điều lệ 750 triệu Pêsô và được phép huy động vốn thông qua trái phiếu với quy mô bằng 5 lần so với vốn pháp định. Công ty này được quyền thu xếp tái bảo hiểm khi có điều kiện thích hợp. Đồng thời, theo quy định của luật pháp, PCIC phải chuẩn bị quỹ dự phòng tổn thất lớn để bồi thường trong những năm bảo hiểm gặp khó khăn.
    Bên cạnh đó, Chính phủ Philippin còn lập ra Quỹ dự trữ thiên tai do Bộ Tài chính quản lý. Quỹ này được Nhà nước cấp 500 triệu Pêsô để bù đắp các thiệt hại khi tổng tổn thất vượt quá mức phí bảo hiểm thu được.
    Hệ thống khai thác bảo hiểm nông nghiệp của Philippin bao gồm các tổ chức tín dụng của Ngân hàng nhà nước như: Ngân hàng Ruộng đất, Ngân hàng Nông thôn, Ngân hàng Hợp tác xã nông nghiệp, và các tổ chức khác như: Phòng nông nghiệp, các đơn vị khoa học kỹ thuật nông nghiệp, Hội nông dân, Tổ chức tưới tiêu, các Đại lý và cộng tác viên khai thác bảo hiểm của PCIC.
–    Hình thức thứ ba: Thành lập Hội tương hỗ bảo hiểm
    Điển hình cho mô hình này là Nhật Bản. Tại Nhật Bản không có công ty bảo hiểm tư nhân nào bán bảo hiểm nông nghiệp mà lĩnh vực bảo hiểm này chỉ được cung cấp qua Hệ thống xã hội toàn diện. Đây là một hệ thống bảo hiểm cho hầu hết các loại cây trồng và vật nuôi, trừ rau, hoa và gia cầm.
    Hệ thống bảo hiểm nông nghiệp ở Nhật Bản được cấu trúc theo ba cấp (Sơ đồ 2). Tại các tỉnh, bảo hiểm nông nghiệp được tổ chức và thực hiện thông qua các Hiệp hội Tương hỗ giảm nhẹ rủi ro nông nghiệp cấp Tỉnh. Đối với những rủi ro xảy ra trên diện rộng và vượt khỏi khả năng bồi thường của các tỉnh thì chúng sẽ được tái bảo hiểm cho Hiệp hội Tương hỗ giảm nhẹ rủi ro nông nghiệp cấp Quận (trên cấp Tỉnh) và cuối cùng có thể sẽ được tái bảo hiểm cho Chính phủ trung ương qua Tài khoản đặc biệt Tái-tái bảo hiểm nông nghiệp.
    Trong mô hình tổ chức bảo hiểm nông nghiệp ở Nhật Bản, Chính phủ trung ương không chỉ đóng vai trò là người nhận tái bảo hiểm cuối cùng mà còn hỗ trợ một phần phí bảo hiểm và một phần chi phí quản lý cho các nhà bảo hiểm.

(1): Đề xuất cải thiện các chương trình bảo hiểm (12): Đóng góp
(2): Cho phép và giám sát (13): Cho phép và giám sát
(3): Chuyển tiền (14): Bồi thường
4): Cho phép và giám sát (15): Phí bảo hiểm
(5): Trợ cấp phí bảo hiểm (16): Đóng góp chi quản lý
(6): Bồi thường (17): Cho vay
(7): Phí bảo hiểm (18): Đóng góp
(8): Phí bảo hiểm Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4 (19): Bồi thường
(9): Đóng góp chi quản lý (20): Phí bảo hiểm
(10): Trợ cấp chi quản lý (21): Đóng góp chi quản lý
(11): Cho vay

(Còn nữa).

HHK – Chuyên gia Tư vấn Bảo Việt

Gửi bình luận

Comments are closed.